Nizami Ganjavi.Sirlar Xazinasi

21.01.09 | Xurshid


http//photoload.ru/data/ca/8a/2d/ca8a2d76a5bcc212226417361a5f0740.jpg

Nizami Gəncəvi. Sirlər Xəzinəsi
Author: Nizami Gəncəvi
Format / Quality: Zip/HTML file
Size: 134.53 Kb
Language:Azarbayjan

Цитата:

Nizami Gəncəvi:Həyatı və Yaradıcılığı


Nizami Gəncəvi (tam adı Cəmaləddin İlyas ibn Yusif Nizami Gəncəvi) orta əsr Azərbaycan şairi və mütəfəkkiri.
Nizami 1141-ci ildə Azərbaycanın qədim şəhərlərindən biri olan Gəncə şəhərində sənətkar ailəsində anadan olmuş, bütün ömrü boyu orada yaşayıb yaratmış və 1209-cu ilde Gəncədə də vəfat etmişdir.
Nizami təhsilini Gəncə mədrəsələrində almış, daha sonra şəxsi mütaliyə yolu ilə orta əsrin elmlərini mükəmməl öyrənmiş, xüsusən də Yaxın Şərq xalqlarının şifahi və yazılı ədəbiyyatına yaxından bələd olmuşdur. Türk dilindən başqa Ərəb ve Fars dillərini də mükəmməl bilən şairin Yunan dili ilə də tanış olduğu, həmçinin qədim yunan tarix və fəlsəfəsini, astronomiya, tibb və həndəsə elmlərini yaxşı mənimsədiyi əsərlərindən aydın görünür. Ömrü boyu Gəncədə yaşamış, saray şairi olmaqdan qətiyyətlə imtina etmiş, halal zəhməti ilə dolanmışdır. Təqribən 1169/1170-ci ildə Dərbənd hökmdarı Seyfəddin Müzəffərin kəniz kimi hədiyyə göndərdiyi qıpçaq qızı Afaq (Appaq) ilə evlənmiş, 1174-cü ildə oğlu Məhəmməd anadan olmuşdur.
Nizami Gəncəvi yaradıcılığa lirik şeirlərlə başlamışdır. Əsərlərindən məlum olur ki, şair böyük divan yaratmış, qəzəl və qəsidələr müəllifi kimi şöhrətlənmişdir. Lakin Şərq təzkirəçilərinin 20 min beyt həcmində olduğunu qeyd etdikləri bu divandakı şerlərin çox az hissəsi dövrümüzədək gəlib çatmışdır. Nizami Gəncəvi bütün yaradıcılığı boyu lirik şerlər yazmış, sonralar poemalarında irəli sürdüyü mütərəqqi ictimai-fəlsəfi fikirlərini ilk dəfə həmin şerlərində ifadə etmişdir.

Nizami Gəncəvi lirikası yüksək sənətkarlığı, məhəbbətə dünyəvi münasibəti, insan taleyi haqqında humanist düşüncələri ilə seçilir.

Lakin Nizami Gəncəvi dünya ədəbiyyatı tarixinə məsnəvi formasında yazdığı 5 poemadan ibarət "Xəmsə" ("Beşlik") müəllifi kimi daxil olmuşdur. 1177-ci ildə bitirdiyi "Məxzənül-əsrar" ("Sirlər xəzinəsi") adlı ilk poeması şairə böyük şöhrət qazandırmışdır. III Toğrulun sifarişi ilə qələmə aldığı «Xosrov və Şirin» poemasını 1180-cı ildə bitirmiş və Məhəmməd Cahan Pəhləvana göndərmişdir. Cahan Pəhləvanın ölümündən sonra taxta çıxan Qızıl Arslan Gəncənin yaxınlığında öz çadırında şairlə görüşmüş və onun nəsihətlərini dinləmiş, şairə Həmdünyan adlı bir kənd bağışlamışdır. 1188-ci ildə Şirvan hökumdarı I Axsitan şairə «Leyli və Məcnun» mövzusunda bir əsər yazmağı sifariş etmişdir. Nizami Gəncəvi bundan boyun qaçırmaq istəsə də oğlunun təkidi ilə təklifi qəbul edib az müddətdə «Leyli və Məcnun» poemasını (Şərqdə ilk dəfə) yaratmışdır. 1196-cı ildə Əlaəddin Körpə Arslanın adına «Yeddi gözəl» əsərini, nəhayət, ömrünün sonlarına yaxın bütün ədəbi-estetik, ictimai-fəlsəfi görüşlərini yekunlaşdırdığı «İsgəndərnamə» (təqr. 1203) poemasını qələmə almışdır.

Nizami Gəncəvinin ilkin Şərq Intibahının zirvəsi olan yaradıcılığında dövrünün ən humanist, ümümbəşəri ictimai-siyasi, sosial və mənəvi-əxlaqi idealları parlaq bədii əksini tapmışdır.

Nizami Gəncəvi üçün şəxsiyyətin ən yüksək meyarı insanlıq idi. İrqi, milli və dini ayrı-seçkiliyi qətiyyətlə rədd edən bu şairin qəhrəmanları içərisində türk, fars,ərəb,çinli, hindli, zənci, yunan, gürcü və s. xalqların nümayəndələrinə rast gəlirik. Hümanist şair müxtəlif dinlərə mənsub bu qəhrəmanların heç birinin milliyətinə, dini görüşlərinə qarşı çıxmır. Onun qəhrəmanları ədalət, xalq xöşbəxtliyi, yüksək məqsədlər uğrunda mübarizə aparırlar. İnsan şəxsiyyətinə , insan əməyinə ehtiram şairin yaradıcılığının aparıcı mövzularındandır.

Nizami Gəncəvi həm də vətənpərvər idi. O, təsvir etdiyi bütün hadisələri Azərbaycanla əlaqələndirməyə, vətənin keçmiş günlərini tərənnüm etməyə çalışmışdır. Nizami Gəncəvi yaradıcılığında vətən məhəbbəti doğma xalq yolunda qəhrəmanlıq ideyası ilə birləşir.

Nizami Gəncəvinin yaradıcılığı hümanizm, yüksək sənətkarlığı ilə Zaqafqaziya, Yaxın Şərq xalqları (fars, tacik, hind, əfqan, kürd, türkmən, özbək, qazax, qırğız və s.) ədəbiyyatlarının inkişafına güclü təsir göstərmiş, dünya mədəniyyəti xəzinəsinə daxil olmuşdur.

Nizami Gəncəvinin əsərləri dünyanın bir çox xalqlarının dilinə tərcümə olunmuşdur. Əsərlərinin nadir əlyazma nüsxələri bir çox şəhərlərin (Moskva, Sankt-Peterburq, Bakı, Daşkənd,Təbriz, Tehran, Qahirə, İstanbul, Dehli, London, Paris və s.) məhşur kitabxana, muzey və əlyazmaları fondlarında qiymətli incilər kimi qorunub saxlanılır.

Gəncədə dəfn olunduğu yerdə Nizami Gəncəvinin möhtəşəm məqbərəsi ucaldılmışdır.

Цитата:
MÜNDƏRİCAT:

Minacat
Sonuncu peyğəmbərin şəninə
Peyğəmbərin meracı
Peyğəmbərin mədhi
Davud oğlu məlik fəxrəddin bəhram şahın şəninə
Bəhram şaha xitab və təzim
Bu kitabın yazılması
Sözün tərifi
Şairlik ləyaqəti
Könül dünyası və onunla sirdaşlıq
Könül pərvərişi haqqında tənhalıq düşüncələri
1) Birinci söhbət
- Adəmin xilqəti
- Ümidsiz şahın günahının bağışlanması
2) İkinci söhbət
- Ədalətli və insaflı olmaq haqqında
- Şaha nəsihət
- Nuşirəvanla vəziri və bayquşların söhbəti
3) Üçüncü söhbət
- Dünyanın keşməkeşi və bəşərin
- İztirabları
- Süleyman və qoca əkinçi
4) Dördüncü söhbət
- Hökmdarın xalqa qayğısı
- Və ədaləti
- Qarı və sultan səncər dastanı
5) Beşinci söhbət
- Bəşərin düşgünlüyü və keşməkeşli
- Həyatı
- Kərpickəsən qocanın bir
- Cavanla hekayəti
6) Altıncı söhbət
- Varlığın qüdrəti
- Ovçu ilə tülkünün hekayəti
7) Yeddinci söhbət
- İnsanın ülviyyəti
- Firidunla ceyranın hekayəti
8) Səkkizinci söhbət
- Xilqətin gözəlliyi və kamalın
- Qüdrəti
- Oğru və tülkü hekayəti
9) Doqquzuncu söhbət
- Müdriklik və alicənablıq
- Tövbəsini sındıran zahidin
- Hekayəti
10) Onuncu söhbət
- Dünyanın axırı
- İsanın hekayəti
11) On birinci söhbət
- Dünyanın vəfasızlığı
- Müdrik möbidin hekayəti
12) On ikinci söhbət
- Dünya ilə vidalaşmaq
- İki rəqib alimin hekayəti
13) On üçüncü söhbət
- Dünyanın məşəqqəti
- Hacı və sufi hekayəti
14) On dördüncü söhbət
- Haqsızlıq və doğruluq
- Zalım şahla düz danışan qocanın
- Hekayəti
15) On beşinci söhbət
- Paxılları məzəmmət
- Şahzadə hekayəti
16) On altıncı söhbət
- Zirəklik
- Ağıllı uşağın hekayəti
17) On yeddinci söhbət
- Heysiyyəti qorumaq
- Mürşidlə müridin hekayəti
18) On səkkizinci söhbət
- İkiüzlüləri məzəmmət
- Cəmşidlə cavan yavərinin hekayəti
19) On doqquzuncu söhbət
- Axirəti qarşılamaq
- Harun ər-rəşid ilə dəlləyin hekayəti
20) İyirminci söhbət
- Vicdansızlardan şikayət
- Bülbül ilə qızılquşun hekayəti
Əsərin bitməsi

Уважаемый пользователь, вам необходимо зарегистрироваться, чтобы посмотреть скрытый текст!


Поделитесь записью в соцсетях с помощью кнопок:

Просмотров: 6635
Рейтинг:
  • 0

Реклама от партнеров: